arxigramma-mε αφορμή ένα σχόλιό μου στο ιστολόγιο του Μάρκο ντέ Σάντ περί αρχαίας Ελληνικής μουσικής, σας παρουσιάζω σήμερα μιά μικρή εισαγωγή στο θέμα, ώστε να το ψάξετε περισσότερο.

 

Πέρα από τα καθαρά τεχνικά στοιχεία (πχ διαίρεση των τόνων, ηχοχρώματα οργάνων, κτλ), που -πιστεύω- περισσότερο θα ενδιέφεραν φτασμένους μουσικούς, πρέπει να πούμε ότι δεν σώθηκε κανένα αρχαίο βιβλίο περί μουσικής. Με το οποίο, βέβαια, θα αποκτούσαμε ολοκληρωμένη εικόνα του αντικειμένου.

Σώθηκαν, όμως, αποσπάσματα μουσικών συνθέσεων.

Αυτά, κάποιοι άνθρωποι προσπάθησαν να τα ερμηνεύσουν όπως έπρεπε, με σύγχρονα όργανα… ή προσπάθεια ανακατασκευής των αρχαίων οργάνων, όπως αυτά εμφανίζονται στην αρχαία ζωγραφική (πχ αγγειογραφίες).

Όπως καταλαβαίνετε, είναι μεγάλος ο κόπος προς την σημερινή τελική εκτέλεση ενός αρχαίου μουσικού κομματιού, καί τα κενά πρέπει να τ’ αναπληρώσουμε με εύλογες υποθέσεις (πχ μήκος χορδών λύρας).

 

Ο δεύτερος δρόμος προς την επαν-ανακάλυψη της αρχαίας Ελληνικής μουσικής είναι η προφορική παράδοση. Γιά παράδειγμα, το τροπάριο της Μ. Πέμπτης «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου» (έχω γίνει ενοχλητικός να επαναλαμβάνω πως) είναι -από τρόπο καί ύφος- καθαρό στάσιμο σε τραγωδία του Αισχύλου. Μπορεί καί να μην είναι κάν απομίμηση του Αισχυλικού ύφους, αλλά ατόφια αντιγραφή. (Τους καιρούς εκείνους δεν υπήρχε κοπυράϊτ.)

Φανταστήτε, τώρα, αντί γιά ορθόδοξο ιερέα, τον πρώτο του χορού της τραγωδίας (με λυπημένη μάσκα) να το ψέλνει… καί στα σταματήματα των στροφών («…κρεμάσας.») γκάπ! να χτυπάει το ραβδί του κάθετα κάτω στο σανίδι. Κάθε φορά που ψέλνεται το συγκεκριμένο τροπάριο, προσωπικά σχεδόν το ακούω το χτύπημα του ραβδιού! (Απλά, στην Εκκλησία μας δεν συμμετέχουν μουσικά όργανα οποιουδήποτε είδους, παρά μόνον η φωνή.)

Δυστυχώς, η προφορική παράδοση δεν έχει διασώσει πολλά. Η Βυζαντινή μουσική έχει μεν βάσεις στην αρχαία, αλλά είναι αρκετά διαφοροποιημένη.

 

Οι (περιορισμένες) μουσικές γνώσεις μου λένε πως τον πρώτο δρόμο, της ανασύνθεσης, τον ακολούθησε με συνέπεια ο Γκρεγκόριο Πανιάγκουα (Ισπανός, μουσικολόγος, καί -νομίζω- καθολικός μοναχός). Στα σίγουρα αυτός, διότι προσωπικά δεν γνωρίζω άλλους. Με το μουσικό συγκρότημά του (κι ολόκληρο το σόϊ του – όλο το Πανιαγκουαίϊκο συμμετείχε! 🙂 ) ανασύνθεσαν κάποια σωζόμενα αρχαιοελληνικά μουσικά χειρόγραφα, καί το αποτέλεσμα μπορείτε να το ακούσετε εδώ:

 

 

Έχει καί συνοδευτικά κομμάτια τραγωδίας, έχει καί αυτόνομα. Καλή ακρόαση!

(Στο δεύτερο κομμάτι αναγράφεται λάθος η λέξη «Κοντραπολλινόπολις». Δεν είναι «Κονρρα-» , αλλά «Κοντρα-» .)

 

Υγ: «Ψευτορωμαίϊκο», μ’ όλη τη σημασία της λέξεως!…

Στο «Αθανασάκειον» αρχαιολογικό μουσείο του Βόλου έχουν έναν θάλαμο με δύο ακουστικά, σαν τηλέφωνα. Βάζεις το ακουστικό στο αυτί σου, πατάς κάτι κουμπάκια, κι ακούς ένα αρχαίο μουσικό κομμάτι επανασυντεθειμένο – σε 4 εκτελέσεις διαφορετικές. Το μουσικό γραπτό (νομίζω μαρμάρινες πλάκες) βρέθηκε σ’ ένα μέρος, που σήμερα είναι γνωστό ως Κορώπη (ή λαϊκά: Μπούφα). Όπου το πάλαι ποτέ υπήρχε ναός του Απόλλωνα παύλα μικρό Ασκληπιείο.

Πάω, λοιπόν, περιχαρής, στη μπουτίκ του μουσείου, να ζητήσω το cd. Αλλά δεν υφίσταται τοιούτον τί! Καί διατί, ώ ‘γαθοί; Διότι ο τεχνικός που πέρασε το μουσικό κομμάτι στη ROM του μηχανήματος ακροάσεων πήρε το πρωτογενές υλικό (μαγνητοφωνήσεις) καί δεν το επέστρεψε ποτέ, παρά τις διαρκείς οχλήσεις του μουσείου!!!

Δεν σχολιάζω περισσότερο.

Εν πάσει περιπτώσει, αυτό το κομμάτι που λέμε είναι γιά καθαρή ιερατική χρήση, κι όχι γιά μουσική τέρψη. («Κουρδίζει» τον εγκέφαλο, όπως είπε μιά ψυχή.) Κι αξίζει να το ακούσει κανείς, έστω κι από περιέργεια. Κανονικά, θα πρέπει να υποθέσουμε εφαρμογή μουσικοθεραπείας αρκετά προχωρημένη – κι αλλού, θα κινούσαν Γή καί ουρανό γιά να το ψάξουν το θέμα περισσότερο. (Καί ίσως να μοιράσουν καί καμιά φυλάκιση μετά προστίμου.)

Αλλά… ψευτορωμαίϊκο…

Υγ 2: Αυτά, όσον αφορά την αρχαία Ελληνική μουσική. Αλλά υπάρχει καί η …πανάρχαιη, διασωσμένη καθαρά με την προφορική παράδοση.

Μήπως γνωρίζει κανείς ποιό cd είναι αυτό (τίτλο, εννοώ), στο οποίο η μακαρίτισσα Όφρα Χάζα τραγούδησε καθαρά Πελασγικές μελωδίες; (Είπαμε: φυλή Βενιαμίν καί φυλή Ιούδα – Πελασγοί του Κρόνου. Η πρώτη σήμερα δεν υφίσταται.)

 

Advertisements